• facebook
  • rss
  • Cmentarz na sprzedaż?

    Wojciech Ostrowski

    |

    Gość Płocki 46/2016

    dodane 10.11.2016 00:00

    Przasnyscy radni wyrazili zgodę na sprzedaż działki. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie to, że prawdopodobnie spoczywają tam ludzkie szczątki.

    Nieruchomość przy ulicy Makowskiej to teren cmentarza ewangelickiego, który był czynny przez prawie sto lat: od 1848 do 1945 roku. Grzebano tam szczątki wiernych przasnyskiej parafii ewangelickiej, a także poległych podczas I i II wojny światowej.

    Skąd współwyznawcy Lutra?

    Przasnyska parafia ewangelicka, której początki sięgają roku 1835, obejmowała w XIX w. tereny powiatów przasnyskiego i ciechanowskiego oraz część powiatów sierpeckiego i makowskiego. Obok łomżyńskiej była jedną z największych parafii ewangelickich na terenie Królestwa Kongresowego. Większość ewangelików – Mazurów i Niemców – osiedliła się w Przasnyszu i jego okolicach w I połowie XIX wieku. Pod koniec tego stulecia parafia liczyła około 2,5 tys. wiernych. W samym Przasnyszu w różnych okresach ewangelików było od kilkunastu do kilkudziesięciu. W XX w. ich liczba gwałtownie zmalała. Zapoczątkował to wybuch I wojny światowej, gdy władze rosyjskie zaczęły ewangelików wysiedlać. Zdaniem regionalisty Mariusza Bondarczuka, który sprawie cmentarza ewangelickiego poświęcił na swoim profilu na Facebooku obszerny wpis „Kłamstwo cmentarne”, w okresie od 1848 do 1912 r. zarejestrowano w przasnyskiej parafii ewangelickiej 7 238 zgonów, ale w latach 1915–1939 już tylko 100. W okresie międzywojennym były takie lata, gdy nie rejestrowano ich w ogóle. Ilu ewangelików zostało pochowanych w Przasnyszu, gdy ich cmentarz był czynny? Tego nie można ustalić, bo z pewnością pochówki osób wspomnianego wyznania odbywały się także na cmentarzach katolickich. Niemniej trzeba się liczyć z tym, że było to kilka tysięcy osób. W 1946 r. w mieście nad Węgierką było już tylko 18 osób wyznania ewangelickiego. Ich zbór, który poświęcono w 1825 r., został rozebrany w drugiej połowie lat 50. XX wieku. W bezpośrednim sąsiedztwie ewangelickiej nekropolii podczas I wojny światowej Niemcy urządzili kwaterę dla 750 swoich oraz 339 rosyjskich żołnierzy poległych w tych stronach. Jeden z młodych przasnyskich regionalistów dotarł do dokumentów na ten temat. Są wśród nich spisy osób, które zmarły w przasnyskim lazarecie i zostały pogrzebane we wspomnianej kwaterze, nazywanej w niemieckich dokumentach Kriegsgräberstätte. Dziś kwatera ta i cmentarz ewangelicki stanowią jedną działkę miejską o pow. ponad 41 arów. W czasie II wojny światowej niemieccy okupanci utworzyli obok niej kolejną wojenną nekropolię, którą nazwali: Heldenfriedhof – „cmentarz bohaterów”.

    Pamięci się nie zatrze

    Nekropolia przy ul. Makowskiej, a ściślej, jego naziemny, czyli nagrobkowy wystrój był systematycznie niszczony od 1945 r., dzieląc los większości cmentarzy ewangelickich, które w minionych latach zostały zdewastowane albo po prostu zapomniane. Potraktowano je tak, bo ewangelicy byli powszechnie, choć niesłusznie, utożsamiani z Niemcami. Ale jeszcze do lat 70. XX w. z ul. Makowskiej można było zobaczyć krzyże i okazałe pieczary. – Pamiętam cmentarz ewangelicki. W dzieciństwie odwiedzałem grób pochowanego tam mojego dziadka – mówi Artur Wencław, potomek przasnyskich ewangelików. 9 lat temu pytał go o tę nekropolię burmistrz Przasnysza Waldemar Trochimiuk. Wówczas Wencław określił mu miejsce, gdzie w 1924 r. został pochowany jego dziadek, August. Ostatecznie nagrobki, krzyże, płyty itp. zostały usunięte i zniszczone w tzw. czynie partyjnym przez Nadleśnictwo Przasnysz w 1977 roku. Teren ogrodzono i utworzono istniejący do dziś park. Nie zachowały się nawet zdjęcia ewangelickiej nekropolii, której istnienie upamiętnia tablica umieszczona na głazie przy wejściu. W oparciu o ustawę z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i pochówku zmarłych, można po zamknięciu cmentarza jego teren przeznaczyć na inny cel, ale szczątki zwłok znajdujące się na tym terenie – jak czytamy we wspomnianym akcie prawnym – powinny być przeniesione na inny cmentarz na koszt nabywcy terenu lub jego nowego użytkownika. Jeżeli taki warunek zostanie spełniony, wówczas będzie można powiedzieć: w Przasnyszu cmentarza ewangelickiego już nie ma. Póki co – jest, bo spoczywają tam i szczątki ewangelików z parafii przasnyskiej i ciała żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej. W 1995 r. ekshumowano szczątki 440 żołnierzy niemieckich z II wojny światowej, które przeniesiono na cmentarz wojenny w Mławce k. Działdowa. W tym miejscu znajduje się obecnie sklep samoobsługowy znanej sieci handlowej. O innej ekshumacji na tym terenie nic nie wiadomo.

    Spór o nekropolię

    Mariusz Bondarczuk prezentuje na swoim profilu internetowym informację uzyskaną od Fundacji „Pamięć”, w której wyraźnie stwierdzono, że do Urzędu Miasta w Przasnyszu przesłano sprawozdanie z prac ekshumacyjnych szczątków żołnierzy niemieckich z okresu II wojny światowej z prywatnej działki. Cmentarz ewangelicki znajdował się obok – jak zaznaczyła w liście do Bondarczuka Iza Gruszka, prezes Fundacji „Pamięć”. Wyraźnie stwierdziła też, że organizacja, którą kieruje, nie zajmuje się ekshumacją osób cywilnych pochowanych na cmentarzach ewangelickich. Innego zdania na ten temat jest burmistrz Przasnysza Waldemar Trochimiuk, który twierdzi, że tego cmentarza już nie ma. – Udało nam się uzyskać dokumenty stwierdzające, że wymieniona działka nie jest cmentarzem. Konserwator wykreślił ją ze swoich zasobów. W tej sytuacji możemy podjąć decyzję, co z nią zrobić. Sprzedaż działki przyniesie nam najwięcej korzyści. Sfera gospodarcza jest zainteresowana zakupem – przekonywał radnych, którzy nie kwestionowali jego argumentacji. Burmistrz zapewnia, że dokumenty te udało się uzyskać po latach starań. Większość radnych wyraziła zgodę na sprzedaż gruntu. Ci, którzy głosowali przeciw, uważają, że należy poczekać, np. aby w przyszłości zagospodarować ten teren w inny sposób lub sprzedać go z większym zyskiem. Obecnie władze miasta liczą na uzyskanie ze sprzedaży działki ok. 600 tys. zł. •

    «« | « | 1 | » | »»
    oceń artykuł

    Zobacz także

    , aby komentować lub podaj nazwę wyświetlaną
    Gość

      Reklama

      Zapisane na później

      Pobieranie listy

      Reklama

      przewiń w dół